Yaa ka Danbeeya Ololaha Ragga iyo Dumarka Soomaaliyeed isku
Diraya, oo Dumarka Soomaalida ku Dhiirigelinaya in ay Nimanka
Shisheeyaha Doontaan.
Waxaa qoray; Maxmuud Aadan Jaamuus
Dhawrkii maamlmood ee la soo dhaafay, waxaa baraha bulshada,
gaar ahaan Twitterka (haddeer, X) Soomaalida ku jirtaa ka doodeysey
film ay wada sameeyeen laba gabdhood oo Soomaali ah oo ay niman
shisheeya ahi qabaan. Labada gabdhood oo kala ah Ramla, oo ah
gabadha fedhyahannadda ah iyo Sabriin oo uu qabo Ninka Filimada
sameeya ee Idiris Alba. Filimku wuxuu ku saabsan yahay hooyo
Soomaaliyeed oo single-mother ah oo nin Jamaykaan ah keensatay.
Ninkii Jamaykaanka ahaana noqday nin aad uga fiican ninkii
Soomaaliga haa oo caruurteeda aabaha u ahaa.
Soomaalidu waxay filimkan u aragtay inuu qayb ka yahay olole
dumarka Soomaaliyeed ragga shisheeyaha ah loogu xayeysiinayo.
Haddaba aad ayaa Soomaalidu arrinkaas uga falceliyeen iyaga oo
tilmaamaya khatarta bulshada Soomaaliyeed lagu wado oo ololahaas
ku hoos jirta.
Ololahani Ma Aha Kii Ugu Horreeyey
Ololahani wuxuu beddeley olole ka horreeyey oo natiijadii laga rabey
aan laga gaarin. Ololahaasi wuxuu qayb ka ahaa magac xumaynta
Islaamka lagu wado. Waxaana Islaamka lagu eedeynayey inuu dumarka
xuquuqdooda duudsiyo, ninka Muslinka ahina uu yahay arxanlaawe
dumarka u daran, arrinkaasna ay diinta Islaamku sababtiisa leedahay,
gaar ahaan Kitaabka Quraanka ahi. Waxaa guud ahaan dumarka
Muslimiinta ah loogu tiraabayey in ay Islaamka ka tagaan ama ay in
badan oo ka mid ah aaney ku dhaqmin si ay xor u noqdaan. Haddaba
ololahaas natiijadii laga filayey lagama gaarin. Ma ay dhicin in dumar
boqollaal kun ahi ay hadhcad Islaamka ka baxaan oo ragga Muslinka ahka cararaan. Ma dhicin burburkii la rabey inuu mujtamaca Islaamka ku
dhaco. Waxaaba aad u tira batay dumarada reer galbeedka ah oo diinta
Islaamka soo gelaya oo xijaabka qaadanaya.
Wejiga Cusub ee Ololahan Islaamka laguma Weeraryo
Haddaba, dadka qorshahaas ka danbeeyaa ma quusan. Halkii uu olole
guud oo dumarka Muslimiinta ah lagu beegsanayo ahaa, waxaa loo
beddeley mid TAFAARIIQ ah. Waxaa loo beddeley olole aan haddeer
bulshada dhanka Islaamka laga marayn, hase yeeshee ujeedada laga
leeyahay aaney is beddelin. Waa in dumarka iyo ragga muslimiinta la
isku diro oo bulshada Islaamka loo burburiyo. Qorshahan cusub
waxaa muuqata in bulshada Muslinka ah waddan waddan loo
beegsanayo. Gaar ahaan waddamada dagaalka sokeeye burbur
baahsan bulshada ku keenay.
Sidee Ololahani uga Socdaa Soomaalida Dhexdeeda
Marka aynu xaaladda Soomaalida falanqeyno, ololahan lafdhabartiisu
waxa weeye in ragga Soomaaliyeed la magac dilo oo laga dhigo wax
ma tarayaal aan meelna ku fiicanay. Ololahan waxaa qayb weyn ka ah
galmada (seks). Waxaa la adeegsanayaa ‘psychology), cilmi nafsi.
Ololahan waxaa safka hore kaga jira dumar Soomaaliyeed oo aan
aaminsanahay in ay iyaga qudhoodu dhibane (victim) u yihhin
ololahan, hase yeeshee aan fahamsanayn.
Inkasta oo haddaba ninka Soomaaliga ah la magac dilayo, haddana
cidda loo dan leeyahay waa dumarka Soomaaliyeed. Waxaa la rabaa
in dumarka Soomaalidu aaminaan in ninka Soomaaliyeed sidiisaba
nin xun oo wax ma tare ah yahay. Lana gaarsiiyo in ay psychology
ahaan ku qancaan in ay ninka shisheeye ah u baahanyihiin, si ay
markaa u fududaato in ay isaga raacaan iyaga oo aan akhlaaq, diin iyo
wax kale toonna xeerinayn ’easily available for the ajnebi’
.Haddii qofku dhegeysto dumarrada Soomaaliyeed oo baraha
bulshada ololahan safka hore kaga jira, iyaga oo dabcan aan
fahamsanayn, waxay aad xoogga u saaraan galmada (seks). Waxana
aad mooddaa in la rabo in haweenta Soomaaliyeed lagu qanciyo in
waxa nolosha ugu muhiimsan oo ay u baahantahay ay galmo tahay,
ninka ay galma wanaagsan ka heli kartaana uu ninka shisheeyaha ah
yahay.
Saamaynta uu Ololahani Dumarka Soomaalida ku Yeeshay
Meelaha laga arki karo saamaynta uu arrinkani ku yeeshan dumarka
Soomaaliyeed waxaa ka mid ah baraha bulshada. Waxaa lagu arkaa
gabdha Soomaaliyeed oo ku faanaya ninka ajnebiga ah oo ay la nool
yihiin. Waxaa ka muuqata gabdhahaas dareen farxadeed iyo in ay
martabad gaareen. Dareenkaasi ama dhab ha ahaado ama iska
keenkeen ha ahaadee.
Waa Maxay Magaca ay Dumarka Soomaaliyeed Arrintan ka
Dhaxleen
Horta waxaa aadu muhiim ah in la tilmaamo in dadka ololahan
riixayaa aaney dan iyo heella toonna ka lahayn haddii arrinkani magac
xumo u keeno dumarka Soomaaliyeed iyo haddii aanu u keenin
toonna. Waxaaba dhici karta in ay magac-xumada uu arrinkani
dhaxalsiiyo dumarka soomaaliyeed ay qayb ka tahay burburinta
bulshada Soomaaliyeed.
Waxaase dhab in arrintani dumarka Soomaaliyeed dhaxalsiisey
magac-xumo ay ku dhex yeeshaan nimanka shisheeyaha ah iyo ragga
Soomaaliyeed labadaba dhexdooda. Gaar ahaan ninmanka
shisheeyaha ahi waxay gabdhaha Soomaaliyeed ka aaminsanyihiin
‘easily available’’
. Xitaa kuwa muslimiinta ah dhexdooda. Waxayna
saamayn ku yeelaneysaa sida ay nimankaasi ula dhaqmaan
dumarkaas haddiba ya wada noolaansho dhex marto. Sannadka 2025waxaa dhacday in ilaa shan dumar ah oo Soomaali ah nimankii
ajnebiga ahaa oo ay la noolaayeen dileen. Waxaa jira hooyo single
mother ah oo nin shisheeya ah oo ay keensatay uu gabadheedii da’da
yarayd in mudda ahba kufsanayey. Waxaa dhacday in gabdha
Soomaaliyeed oo niman Jamaykaan ah saaxiib lahaa ay nimankii
Jamaykaanka ahaa inta ay Jamayka geeyeen, soo noqodkii daroogo
shedadaha ugu soo dhex qariyeen oo inta la qabtay xabsi lagu
xukumay. Waxyaabahaas oo kale rag Soomaaliyeed oo ku kacaana
waa jiraan. Hase yeeshee waxa dhibaatooyinkaas ay ninmanka
shisheeye dumarka Soomaaliyeed u geystaan muujinayaan in
barwaaqada gabdhaha Soomaaliyeed loogu sheegay in ninmanka
shisheeye ka heli doonaan ay been abuur tahay.
Gebagebo.
Waxaan gabdhaha Soomaaliyeed ku leeyahay, Bani-aadam waa bani-
aadam. Xumaanta iyo samaantana bulshooyinka waa laga wada
helaa. Waxaa asal ah diinta, mabda’a, akhlaaqda. Nin aan kuu furi
doonini yaanu kuu
